👓 آستیگماتیسم، نزدیکبینی و دوربینی؛ عینک طبی چگونه این سه عیب چشم را اصلاح میکند؟
آیا تا به حال برای دیدن تابلوهای خیابان، مجبور شدهاید چشمهایتان را ریز کنید؟
یا وقتی کتاب میخوانید، بعد از چند دقیقه احساس سوزش، سنگینی یا سردرد میکنید؟
در بسیاری از موارد، پشت این مشکلات، سه عیب خیلی شایع چشم قرار دارد:
آستیگماتیسم، نزدیکبینی و دوربینی؛ یعنی همان عیوب انکساری چشم.
خبر خوب این است که در بیشتر مواقع، یک عینک طبی مناسب میتواند این مشکلات را اصلاح کند و دوباره دنیای اطراف را برای شما واضح و شفاف کند.
در این راهنمای کامل، با هم بررسی میکنیم:
- آستیگماتیسم، نزدیکبینی و دوربینی دقیقا چه هستند؟
- چرا بعضیها بدون عینک، همهچیز را تار میبینند؟
- عینک طبی چگونه با عدسیهای مختلف این سه مشکل را اصلاح میکند؟
- برای هر نوع ضعف چشم، چه عدسی و چه فریمی مناسبتر است؟
- نسخهی عینک را چطور بخوانیم؟
- کودکان و نوجوانان چه زمانی به عینک نیاز دارند؟
📑 فهرست مطالب
- 🔍 معرفی عیوب انکساری چشم
- 👁️🗨️ نزدیکبینی (میوپی) چیست و چه علائمی دارد؟
- 🌐 دوربینی (هایپروپی) چیست و چه علائمی دارد؟
- 🎯 آستیگماتیسم چیست و چه تفاوتی با «ضعیفی معمولی» دارد؟
- 🧠 عینک طبی چگونه آستیگماتیسم، نزدیکبینی و دوربینی را اصلاح میکند؟
- 📄 نحوه خواندن نسخه عینک (SPH، CYL، AXIS، ADD، PD)
- 🕶️ انواع عدسی عینک طبی و نقش آنها در اصلاح دید
- 👓 عینک طبی برای آستیگماتیسم، نزدیکبینی و دوربینی: چه عدسی و فریمی بهتر است؟
- 👶 عیوب انکساری در کودکان و نوجوانان
- 💻 موبایل، کامپیوتر و سبک زندگی مدرن؛ دوست چشم یا دشمن چشم؟
- ✅ نکات طلایی انتخاب فریم و عینک طبی
- 🧴 نکات نگهداری از عینک برای حداکثر طول عمر و وضوح دید
- ❓ سؤالات متداول درباره عینک طبی و عیوب انکساری
- 🧾 جمعبندی: یک تصمیم کوچک برای یک دنیای شفافتر

🔍 آشنایی با عیوب انکساری چشم
چشم سالم مثل یک دوربین حرفهای عمل میکند. نور از قرنیه و عدسی عبور میکند و باید دقیقا روی شبکیه متمرکز شود. اگر این تمرکز درست انجام نشود، تصویر تار میشود و ما دچار عیوب انکساری میشویم.
سه عیب اصلی و شایع:
- نزدیکبینی (میوپی): دید دور تار است.
- دوربینی (هایپروپی): دید نزدیک مشکلدار و خستهکننده است.
- آستیگماتیسم: در هر فاصلهای ممکن است تصویر کمی تار، موجدار یا کشیده باشد.
گاهی این عیوب با هم ترکیب میشوند؛ مثلا فرد هم نزدیکبین است، هم آستیگمات.
👁️🗨️ نزدیکبینی (میوپی) چیست و چه علائمی دارد؟
در نزدیکبینی، فرد اشیای نزدیک را تقریبا خوب میبیند، اما اجسام دور را تار میبیند.
علت نزدیکبینی
- کره چشم کمی طولانیتر از حالت طبیعی است، یا
- انحنای قرنیه بیش از حد است.
در نتیجه، نور قبل از شبکیه متمرکز میشود و تصویر روی شبکیه واضح شکل نمیگیرد.
علائم نزدیکبینی
- تار دیدن تابلوهای راهنمایی، تخته کلاس یا چهرهی افراد در فاصله چند متری
- ریز کردن چشمها برای واضحتر دیدن دور
- سردرد و خستگی چشم بعد از رانندگی، تماشای تلویزیون یا کلاس
- تمایل به نزدیک بردن موبایل، کتاب یا نمایشگر
- نزدیکبینی معمولا در سنین مدرسه و نوجوانی شروع میشود و در صورت عدم کنترل، ممکن است تا چند سال پیشرفت کند.
🌐 دوربینی (هایپروپی) چیست و چه علائمی دارد؟
در دوربینی، معمولا دید دور بهتر از دید نزدیک است، اما در درجات بالاتر حتی دید دور هم میتواند تار شود.
علت دوربینی
- کره چشم کوتاهتر از حالت طبیعی است، یا
- قرنیه بیش از حد صاف است.
در این حالت، نور به جای آنکه روی شبکیه متمرکز شود، پشت شبکیه فوکوس میشود.
علائم دوربینی
- تار شدن دید هنگام مطالعه یا کار نزدیک
- احساس فشار، سوزش یا خستگی چشم پس از مدتی کار نزدیک
- سردرد، مخصوصاً در ناحیه پیشانی
- کاهش تمرکز هنگام مطالعه، خیاطی، کارهای دستی یا کار با موبایل
در کودکان، دوربینی گاهی سالها مخفی میماند؛ چون عضلات چشم بیشتر تلاش میکنند تا تصویر را واضح کنند. همین تلاش زیاد میتواند باعث خستگی و سردرد شود.
🎯 آستیگماتیسم چیست و چه تفاوتی با «ضعیفی معمولی» دارد؟
در آستیگماتیسم، شکل قرنیه یا عدسی چشم بهجای حالت کروی منظم، کمی بیضی و نامنظم است؛ شبیه توپ راگبی یا یک تخممرغ.
چه اتفاقی میافتد؟
به دلیل این انحنای نامنظم:
- نور در یک محور بیشتر و در محور دیگر کمتر خم میشود.
- به جای یک نقطهی واضح، در چند نقطه روی یا اطراف شبکیه متمرکز میشود.
نتیجه:
- تصویر کمی تار، موجدار یا کشیده به نظر میرسد.
- خطوط صاف ممکن است کج یا شکسته دیده شوند.
علائم آستیگماتیسم
- تاری دید در دور و نزدیک
- دید موجدار یا کشیده شدن نوشتهها و خطوط
- هاله و پخش شدن نور چراغها، بهخصوص در شب
- سردرد و خستگی چشم بعد از کار چشمی طولانی مثل مطالعه و کار با کامپیوتر
آستیگماتیسم میتواند بهتنهایی یا همراه با نزدیکبینی یا دوربینی وجود داشته باشد. به همین دلیل خیلیها میگویند:
«چشمم هم آستیگماته، هم ضعیفه.»

🧠 عینک طبی چگونه این سه عیب را اصلاح میکند؟
کار اصلی عینک طبی این است که بار دیگر نقطهی فوکوس نور را روی شبکیه تنظیم کند.
- در نزدیکبینی، باید فوکوس را از جلو شبکیه به روی شبکیه بیاورد.
- در دوربینی، باید فوکوس را از پشت شبکیه به روی شبکیه جلو بکشد.
- در آستیگماتیسم، باید انحنای نامنظم را در یک یا چند محور اصلاح کند.
این کار با استفاده از انواع عدسی انجام میشود:
- عدسی مقعر (کاو، منفی) برای نزدیکبینی
- عدسی محدب (کوژ، مثبت) برای دوربینی
- عدسی استوانهای (سیلندریک) برای آستیگماتیسم
به کمک این عدسیها، نور به شکلی تنظیم میشود که تصویر واضحی روی شبکیه تشکیل شود و شما دنیا را شفاف ببینید.
📄 نحوه خواندن نسخه عینک (SPH، CYL، AXIS، ADD، PD)
نسخه عینک پر از عدد و حروف انگلیسی است؛ اما اگر ساختارش را بشناسید، خیلی ساده میشود.
🔸 SPH (Sphere) – عدد اصلی نزدیکبینی یا دوربینی
- اگر کنار SPH عدد منفی (-) باشد → شما نزدیکبین هستید.
- اگر عدد مثبت (+) باشد → شما دوربین هستید.
هرچه قدر مطلق این عدد بیشتر باشد (مثلاً -۴٫۰۰ یا +۳٫۵۰)، ضعف چشم بیشتر است.
🔸 CYL (Cylinder) – میزان آستیگماتیسم
اگر در نسخه ستون CYL عددی داشته باشد، یعنی آستیگماتیسم وجود دارد.
- این عدد میزان اصلاح لازم برای برطرف کردن انحنای نامنظم قرنیه یا عدسی را نشان میدهد.
- میتواند منفی یا مثبت باشد، بسته به روش نوشتن نسخه.
🔸 AXIS (محور) – جهت آستیگماتیسم
AXIS یا محور، زاویه آستیگماتیسم را بین ۰ تا ۱۸۰ درجه نشان میدهد.
- عدسی استوانهای باید دقیقا در همین محور روی چشم قرار بگیرد.
- خطای چند درجهای در محور میتواند باعث کاهش کیفیت دید شود.
🔸 ADD – قدرت اضافه برای دید نزدیک (معمولاً بالای ۴۰ سال)
در نسخه افراد بالای ۴۰ سال، معمولا عددی به نام ADD نوشته میشود.
- این عدد نشان میدهد برای دید نزدیک (مثل مطالعه)، چه مقدار قدرت اضافه بر نسخه اصلی نیاز است.
- برای عینک مطالعه یا عدسیهای تدریجی (پلهای/پروگرسیو) استفاده میشود.
🔸 PD – فاصله بین دو مردمک
PD یا Pupillary Distance فاصله بین مرکز دو مردمک چشم است.
- این عدد برای آن است که مرکز عدسی دقیقا مقابل مردمک شما قرار گیرد.
- تنظیم صحیح PD باعث دید بهتر و کاهش اعوجاج و خستگی چشم میشود.

🕶️ انواع عدسی عینک طبی و نقش آنها در اصلاح دید
وقتی صحبت از عینک طبی میشود، فقط نمره مهم نیست؛
نوع عدسی، جنس، ضریب شکست و پوششهای آن هم بسیار مهم هستند.
۱. بر اساس نوع کاربرد
• عدسی تکدید (Single Vision)
- فقط یک قدرت دارد.
- برای عینکهای مخصوص نزدیکبینی، دوربینی یا آستیگماتیسم (بهطور جداگانه) استفاده میشود.
• عدسی دو دید (Bifocal)
- بخش بالایی برای دید دور طراحی شده است.
- بخش پایینی برای دید نزدیک (مطالعه).
- بین این دو ناحیه، خط مرزی مشخصی دیده میشود.
• عدسی تدریجی (Progressive)
- بدون خط مرزی بین دور و نزدیک.
- برای دید دور، میانه (مانیتور) و نزدیک، قدرت بهصورت تدریجی تغییر میکند.
- از نظر زیبایی شبیه عدسی تکدید است و خطی روی آن دیده نمیشود.
• عدسی مخصوص کار با کامپیوتر و دفتر (Office / Occupational)
- برای کسانی که بیشتر وقت خود را پشت میز و مانیتور میگذرانند.
- ناحیهی وسیعتری برای دید میانه و نزدیک فراهم میکند.

۲. بر اساس جنس عدسی
• عدسی پلاستیکی (CR-39)
- سبکتر از شیشه
- کیفیت مناسب
- گزینهی خوب برای نمرههای کم تا متوسط
• پلیکربنات و تریوِکس
- بسیار مقاوم به ضربه
- مناسب کودکان، نوجوانان و افراد فعال
- وزن کم و ایمنی بالا
• عدسی شیشهای
- کیفیت اپتیکی خوب
- اما سنگینتر و شکنندهتر
- امروزه کمتر از گذشته استفاده میشود.
۳. بر اساس ضریب شکست
ضریب شکست یعنی میزان خم کردن نور توسط عدسی.
- ضریب شکست پایین (مثلا ۱٫۵): برای نمرههای کم
- ضریب شکست متوسط (حدود ۱٫۶): برای نمرههای متوسط
- ضریب شکست بالا (۱٫۶۷ و ۱٫۷۴): برای نمرههای بالا
هرچه ضریب شکست بالاتر باشد، عدسی نازکتر و سبکتر ساخته میشود؛ مخصوصاً برای نمرههای بالا در نزدیکبینی و دوربینی.
۴. پوششهای مهم عدسی

👓 عینک طبی برای آستیگماتیسم، نزدیکبینی و دوربینی: چه عدسی و فریمی بهتر است؟
🔸 عینک مناسب نزدیکبینی
برای نزدیکبینی، از عدسیهای مقعر (منفی) استفاده میشود.
- مرکز عدسی نازکتر و لبهها ضخیمتر است.
- هرچه نمره منفی بیشتر باشد، ضخامت لبههای عدسی هم بیشتر میشود.
نکات انتخاب:
- فریمهای خیلی بزرگ انتخاب نکنید؛
فریم کوچکتر ⇒ لبههای عدسی نازکتر و ظاهر زیباتر.
- در نمرههای منفی بالا، از عدسیهای با ضریب شکست بالا استفاده کنید تا عدسی نازکتر و سبکتر شود.
- پوشش آنتیرفلکس بهخصوص برای رانندگی شب و کار در محیطهای پرنور بسیار مفید است.
🔸 عینک مناسب دوربینی
در دوربینی از عدسیهای محدب (مثبت) استفاده میشود.
- مرکز عدسی ضخیمتر و لبهها نازکتر هستند.
نکات انتخاب:
- در نمرههای مثبت بالا، ممکن است مرکز عدسی برجسته شود؛ برای همین:
- تنظیم دقیق فاصله مردمکی و ارتفاع عدسی، برای کاهش بزرگنمایی غیرطبیعی چشمها مهم است.
- پوشش آنتیرفلکس، دید راحتتر و زیبایی بیشتر به همراه دارد.
🔸 عینک طبی برای آستیگماتیسم
در آستیگماتیسم، اصلاح دید با عدسی استوانهای (سیلندریک) انجام میشود.
- عدسی در یک محور خاص قدرت بیشتری دارد تا انحنای نامنظم قرنیه را جبران کند.
- تنظیم دقیق محور (AXIS) فوقالعاده مهم است.
نکات مهم:
- فریم باید روی صورت کاملا تنظیم شود؛ کج شدن، شل بودن یا پایین رفتن فریم روی بینی، میتواند محور عدسی را تغییر دهد و کیفیت دید را کم کند.
- برای نمرههای ترکیبی (مثلاً نزدیکبینی + آستیگماتیسم)، استفاده از عدسی با کیفیت خوب و گاهی ضریب شکست بالاتر، دید بهتر و ظاهر زیباتر فراهم میکند.
- پوشش آنتیرفلکس در آستیگماتیسم بهخصوص موقع رانندگی شب، به دید بهتر کمک زیادی میکند.

👶 عیوب انکساری در کودکان و نوجوانان
چشم کودکان در حال رشد است و تشخیص بهموقع آستیگماتیسم، نزدیکبینی و دوربینی اهمیت زیادی دارد.
نشانههایی که والدین باید جدی بگیرند
- نزدیک رفتن بیش از حد به تلویزیون یا کتاب
- ریز کردن چشمها هنگام نگاه کردن به تخته یا اشیای دور
- کج کردن سر موقع نگاه کردن
- سردرد، مالیدن مداوم چشمها، قرمزی چشم
- افت تمرکز در درس، نقاشی و کارهای ظریف
اگر هرکدام از این علائم را دیدید، حتما کودک را برای معاینه چشم ببرید. تشخیص بهموقع میتواند از مشکلاتی مثل تنبلی چشم جلوگیری کند.
انتخاب عینک برای کودکان
- فریم باید سبک، مقاوم و راحت باشد.
- عدسی مقاوم به ضربه (مثل پلیکربنات) انتخاب شود.
- رنگ و مدل را تا حد امکان مطابق سلیقه کودک انتخاب کنید تا عینک را دوست داشته باشد.

💻 موبایل، کامپیوتر و سبک زندگی مدرن؛ دوست چشم یا دشمن چشم؟
زندگی امروز بدون موبایل و کامپیوتر تقریبا غیرممکن شده است.
خود استفاده از صفحهنمایشها لزوماً «ضعیفی چشم» ایجاد نمیکند، اما میتواند:
- خستگی و خشکی چشم را تشدید کند،
- سردرد و سوزش چشم ایجاد کند،
- کیفیت خواب را کاهش دهد (بهخصوص با استفاده از موبایل در شب).
چطور از چشمهایمان در عصر دیجیتال مراقبت کنیم؟
- از قانون ۲۰–۲۰–۲۰ استفاده کنید:
هر ۲۰ دقیقه کار نزدیک، ۲۰ ثانیه به نقطهای در حدود ۶ متر نگاه کنید.
- فاصله مناسب با موبایل و کتاب: حدود ۳۰–۴۰ سانتیمتر.
- فاصله مناسب با مانیتور: حدود ۵۰–۷۰ سانتیمتر.
- نور محیط را طوری تنظیم کنید که نه خیلی پرنور و نه خیلی کمنور باشد.
- اگر ساعتهای زیادی با کامپیوتر کار میکنید، میتوانید از عدسیهای دارای فیلتر نور آبی استفاده کنید.
✅ نکات طلایی انتخاب فریم و عینک طبی
انتخاب فریم عینک طبی فقط ظاهر نیست؛ روی راحتی و کیفیت دید هم تاثیر مستقیم دارد.
۱. اندازه فریم
- فریم خیلی بزرگ برای نمرههای بالا مناسب نیست؛
چون عدسی ضخیمتر و سنگینتر میشود.
- فریمهای کوچکتر و استاندارد کمک میکنند عدسی نازکتر و زیباتر باشد.
۲. جنس فریم
- فریم فلزی: ظریف، قابل تنظیم، مناسب صورتهای مختلف.
- فریم پلاستیکی: سبک، رنگهای متنوع، مناسب کودکان و نوجوانان و کسانی که ظاهر اسپرت میخواهند.
۳. پل بینی و پدها
- نباید فریم روی بینی رد بیندازد یا سر بخورد.
- پدهای قابل تنظیم کمک میکنند عدسی دقیقا در موقعیت درست مقابل چشم قرار بگیرد.
۴. هماهنگی با فرم صورت
- صورت گرد → فریمهای مربعی یا مستطیلی، صورت را کشیدهتر نشان میدهند.
- صورت کشیده → فریمهای گرد یا بیضی، تعادل بیشتری ایجاد میکنند.
- صورت زاویهدار → فریمهای گرد یا خمیده، چهره را نرمتر نشان میدهند.
در نهایت، فریم باید هم از نظر فنی، هم از نظر زیبایی با شما هماهنگ باشد.
🧴 نکات نگهداری از عینک برای حداکثر طول عمر و وضوح دید
اگر از عینکتان بهخوبی مراقبت کنید، مدت طولانی میتوانید از آن استفاده کنید بدون اینکه کیفیت دیدتان افت کند.
- همیشه عینک را با دو دست بردارید و بگذارید.
- زمانی که از آن استفاده نمیکنید، در جعبه مخصوص قرار دهید.
- برای تمیز کردن عدسی:
❓ سؤالات متداول درباره عینک طبی و عیوب انکساری
۱. آیا عینک باعث «تنبل شدن» چشم میشود؟
خیر. عینک فقط کمک میکند نور درست روی شبکیه متمرکز شود و دید شما واضح شود.
استفاده نکردن از عینک در حالی که به آن نیاز دارید، بیشتر باعث خستگی، سردرد و کاهش کیفیت زندگی میشود.
۲. آیا آستیگماتیسم با عینک درمان دائمی میشود؟
عینک، آستیگماتیسم را اصلاح میکند، نه اینکه شکل قرنیه را تغییر دهد.
تا زمانی که عینک مناسب بزنید، دیدتان واضح خواهد بود. در برخی موارد، با تشخیص متخصص ممکن است گزینههای دیگری مثل لنز تماسی یا جراحی مطرح شود، اما تصمیم نهایی باید توسط چشمپزشک گرفته شود.
۳. لنز تماسی بهتر است یا عینک؟
هرکدام مزایا و معایب خودشان را دارند:
خیلیها ترکیبی استفاده میکنند: در طول روز عینک، برای مهمانی یا ورزش لنز.
۴. هر چند وقت یکبار باید معاینه چشم انجام دهیم؟
- کودکان و نوجوانان: حداقل سالی یکبار یا طبق توصیه متخصص.
- بزرگسالان بدون مشکل خاص: هر ۱ تا ۲ سال یکبار.
- افراد با نمرههای بالا، دیابت، فشار چشم یا سابقه خانوادگی بیماریهای چشمی: بهتر است معاینات منظمتر داشته باشند.
🧾 جمعبندی: یک تصمیم کوچک برای یک دنیای شفافتر
آستیگماتیسم، نزدیکبینی و دوربینی از شایعترین مشکلات بینایی هستند و میتوانند:
- کیفیت دید،
- تمرکز در درس و کار،
- و حتی اعتماد به نفس شما را تحتتأثیر قرار دهند.
خوشبختانه، در اکثر موارد یک عینک طبی خوب میتواند این مشکلات را بهسادگی اصلاح کند و دنیای واضحتری به شما هدیه دهد.
یادتان باشد:
-
اولین قدم: معاینه دقیق چشم توسط متخصص (چشمپزشک یا اپتومتریست).
-
قدم بعدی: انتخاب عدسی و فریم مناسب با نوع ضعف چشم و سبک زندگی.
-
قدم نهایی: مراقبت درست از عینک و معاینههای دورهای برای کنترل تغییر نمره چشم.
یک عینک خوب، فقط «رفع ضعفی چشم» نیست؛ همراهی است برای داشتن زندگی واضحتر، ایمنتر و راحتتر.
🔑 عبارات کلیدی مقاله :
- عینک طبی برای آستیگماتیسم
- عینک مناسب نزدیک بینی
- عینک مناسب دوربینی
- انواع عدسی عینک طبی
- تفاوت آستیگماتیسم نزدیک بینی و دوربینی
- نحوه خواندن نسخه عینک
- انتخاب فریم عینک طبی